Krakowski ośrodek w PRLu

Jarosław Szarek – Ośrodki życia intelektualnego krakowskiej opozycji 1945-1989

2005 ©  Ośrodek Myśli Politycznej

„Naszym zdaniem województwo krakowskie zostało wybrane jako Wandea reakcji polskiej. Tu w Krakowie jest wyjątkowe zagęszczenie mózgów reakcji […] Naszym zdaniem reakcja, usadawiając się w Krakowie, będzie usiłowała robić wypady na pozycje demokracji w kraju” – pisał Włodzimierz Zawadzki I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PPR w Krakowie w lutym 1945 roku.

Komuniści trafnie przewidywali, że nie mogą liczyć na poparcie w Krakowie. Uniwersytet Jagielloński, Polska Akademia Umiejętności, liczne środowisko akademickie, autorytet księcia niezłomnego ks. kard. Adama Stefana Sapiehy, powołującego w marcu 1945 roku pismo katolickiej inteligencji „Tygodnik Powszechny” – stanowiły najbardziej widoczne elementy panoramy intelektualnej Krakowa, stanowiącej dla komunistów „wyjątkowe zagęszczenie mózgów reakcji”.

Już na początku 1945 roku rozpoczęto ataki na wybitnych profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego oskarżając ich o współpracę z niemieckim okupantem. Ten kłamliwy zarzut postawiono prof. Mieczysławowi Małeckiemu, prof. Ludwikowi Piotrowiczowi, prof. Władysławowi Semkowiczowi, prof. Władysławowi Wolterowi. Dla reżimu była to jednocześnie okazja do ataków na Polską Akademię Umiejętności, którą planowano zastąpić powołaną na sowieckich wzorach zetatyzowaną i upartyjnioną akademią. Naukę podporządkowano ideologii marksistowskiej, a wszyscy, którzy nie chcieli się temu podporządkować stawali się obiektem propagandowych napaści, a z czasem również represji. Taki los spotkał m.in. prof. Stanisława Kutrzebę i wielu innych. Ideologiczna pętla zaciskała się coraz mocniej. Jej ofiarami zostali m.in. prof. Jan Gwazdomorski, prof. Henryk Barycz przeniesieni do Wrocławia, czy prof. Roman Ingarden, któremu zakazano prowadzenia wykładów.

Na potępienie skazano tych, którzy prowadzili niepodległościową działalność antykomunistyczną. Wśród oskarżonych końcem lata 1947 roku, w procesie krakowskim, działaczy Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” i Polskiego Stronnictwa Ludowego, znaleźli się również uczeni, m.in. prof. Eugeniusz Ralski z „WiN”, oraz działacze PSL, pracownicy UJ doc. Karol Buczek – był redaktorem naczelnym wydawanego w Krakowie peeselowskiego pisma „Piast” – i doc. Karol Starmach. Ich działalność została potępiona w haniebnej uchwale rektorów wyższych uczelni podpisanej przez F. Waltera – rektora UJ, Stanisława Skowrona – dziekana Wydziału lekarskiego UJ, Walerego Goetla – rektora Akademii Górniczej, inż. Stella-Sawickiego – prorektora Akademii Handlowej oraz Adama Krzyżanowskiego – dyrektora Wyższej Szkoły Nauk Społecznych. Wyrazili oni „żal i oburzenie, że znalazły się w świecie naukowym jednostki, zsiadające na ławie oskarżonych w obecnym procesie krakowskim, które swą przestępczą działalnością w podziemiu, skierowaną przeciwko Narodowi i Państwu rzuciły cień na społeczność naukową polską. Zebrani wyrażają przekonanie, że cały świat nauki polskiej kategorycznie odgradza się od tego rodzaju działalności.”

W 1949 roku w 70. rocznicę urodzin Józefa Stalina, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego Teodor Marchlewski wysłał jubilatowi list, w którym podkreślał „w miejsce tez dotychczasowej burżuazyjnej nauki, głoszącej apolityczność i obiektywizm, a w istocie swej wrogiej ludowi i postępowi, powstaje w naszym kraju i zdążających do socjalizmu demokracjach ludowych nauka nowa – nauka związana z ludem i będąca wyrazem myśli i dążeń klasy robotniczej.” 

Jednocześnie komuniści tworzyli nowe uczelnie, aby osłabić rolę już istniejących, m.in. utworzono Akademię Medyczną, Wyższą Szkołę Rolniczą i Wyższą Szkołę Pedagogiczną. W 1954 roku zamknięto Wydział Teologiczny w UJ. Zablokowano kontakty z zagranicznymi ośrodkami, wprowadzono indeks dzieł zakazanych, a młodych pracowników naukowych objęto obowiązkowym szkoleniem ideologicznym z podstaw marksizmu-leninizmu. 

Dekada lat 70. była okresem, w którym komuniści prowadzili politykę indoktrynacji oraz całkowitego podporządkowania społeczeństwa PZPR, której instytucjonalny i ideologiczny monopol był rozbudowywany przez całą dekadę. Wyrażała to m.in. działalność rektora UJ, Mieczysława Karasia, który nakazał zwracanie się na uniwersytecie przez „obywatel” zamiast „pan” organizował dla „niedziele czynu partyjnego” i dążył by Uniwersytet Jagielloński był „uczelnią nie tylko najstarszą, ale przede wszystkim najlepszą u największą, godną określenia Alma Mater, socjalistyczną”.

—————

Uniwersytet Jagielloński .Okres PRL (Wikipedia)

Zajęcia uniwersyteckie udaje się uruchomić już w miesiąc po zakończeniu okupacji Krakowa. Do Krakowa przyjeżdżają zmuszeni przez Rosjan do repatriacji uczeni ze Lwowa i Wilna. Powojenny okres radości kończy się szybko, gdy nadchodzą czasy stalinizmu. Kontrolę nad uniwersytetem przejmuje PZPR, który usuwa niektórych niepokornych profesorów. Wydzielonych zostaje kilka wydziałów, z których tworzy się nowe szkoły wyższe (Akademię Rolniczą, Akademię Wychowania Fizycznego, Akademię Medyczną). Niektórzy profesorowie, m.in: Roman Ingarden, zostają wyrugowani z uczelni. Władze komunistyczne likwidują także autonomię uczelni.

Mimo poważnego zahamowania badań w owym czasie działali tam znani naukowcy: Stanisław Pigoń, Juliusz Kleiner, Henryk Niewodniczański, Jan Dąbrowski, Władysław Szafer, Władysław Wolter, Jan Gwiazdomorski, Stefan Szuman. W tym okresie na uczelni, na odłączonym później Wydziale Teologicznym, studiuje także Karol Wojtyła, późniejszy papież.

Przełom 1956 wpływa też na poprawę sytuacji uniwersytetu. Przy okazji jubileuszu 600-lecia założenia Uniwersytetu Jagiellońskiego powstało wiele nowych budynków uniwersyteckich (m. in. Collegium Paderevianum). Uczelni nie ominęły też ważne wydarzenia krajowe: po strajkach studenckich w 1968 roku Kraków opuściło kilku profesorów pochodzenia żydowskiego.

Reklamy

Jedna odpowiedź

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: