Tajna informacja dotycząca sytuacji spoleczno-politycznej w środowisku naukowym po wprowadzeniu stanu wojennego

Tajna informacja dotycząca sytuacji spoleczno-politycznej w środowisku naukowym po wprowadzeniu  stanu wojennego – 1982 luty 20, Warszawa

Informacja

dot[ycząca] sytuacji społeczno-politycznej w środowisku naukowym po wprowadzeniu stanu wojennego

Sytuacja społeczno-polityczna w środowisku naukowym kształtowana była od wielu lat i wynika z mechanizmów sterowania nauką, układów personalnych, postaw i działal­ności ideowo-politycznej. Środowisko naukowe, szczególnie Polskiej Akademii Nauk l ośrodków uniwersyteckich, stanowi zaplecze długo i krótko planowanych działań ideologicznych opozycji antysocjalistycznej.

W tym środowisku tkwi główne niebez­pieczeństwo grożące perspektywicznemu i bieżącemu uzdrawianiu sytuacji ideowej i politycznej w PRL.

Wprowadzenie stanu wojennego przyniosło sukces w rozbiciu opozycji politycznej skoncentrowanej m.in. w środowisku naukowym PAN (Instytut Filozofii i Socjologii, Instytut Badań Literackich) i uniwersytetów (w tym głównie Uniwersytetu Warszaw­skiego).

Tym niemniej środowisko to jest aktywnie organizowane i wbrew wielu pozo­rom, pomimo zawieszenia działalności NSZZ „Solidarność” oraz komitetów i stowa­rzyszeń naukowych, prowadzi nadal ożywioną działalność społeczno-polityczną.

Mają miejsce liczne wystąpienia i spotkania prof. Aleksandra] Gieysztora, Wł[adysława] Markiewieża, Wł[adysława] Fiszdona, Z[dzisława] Kaczmarka, H[enryka] Samsonowi-cza, K[lemensa] Szaniawskiego1, J[anusza] Ziółkowskiego2 i innych na łamach prasy, radia, telewizji i zebrań naukowych.

Przyjmują oni podczas spotkań „barwy ochronne” i zamierzają pokonać kolejny „za­kręt” bez lub możliwie z najmniejszymi stratami własnymi i ich przyjaciół politycz­nych.

aLiczne zastrzeżenia wywołuje zagadnienie powiązania badań naukowych z potrze­bami gospodarki narodowej. Koncepcja badań wokół wybranych problemów węzłowych i resortowych pozostaje w poważnym stopniu w sferze teorii3. Na potwierdzenie po­wyższej oceny można przytoczyć fakty rzadkich przypadków zakupów – wykorzystania licencji Politechniki Warszawskiej, w której koncentruje się znaczna ilość wysoko oce­nianej części kadry naukowo-technicznej. Sprawozdania z wyników badań naukowych, szczególnie w sferze ich wykorzystania – wdrożenia do praktyki przemysłowej są często

__________________________________________________________________________

3Przy tym fragmencie na lewym marginesie odręczna pionowa kreska.

1 Klemens Szaniawski (1925-1990) – filozof, logik, prof nadzwyczajny od 1968 r., prof. zwyczajny od 1977 r, pracownik naukowy UL (1945-1948), UW (1949-1990), dziekan Wydziału Filozoficznego/Nauk Społecznych UW (1967-1970), kierownik Zakładu Logiki Instytutu Filozofii UW (1972-1990). Przewodniczący Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN (1981-1984). Działacz „Solidarności”, w 1984 r, został wybrany na rektora UW, ale minister nauki i szkolnictwa wyższego nie zatwierdził jego wyboru.

2 Prawdopodobnie Janusz Ziólkowski (1924—2000) – socjolog, prof. nadzwyczajny od 1972 r., rektor UAM (1981-1982), usunięty przez władze. Uczestnik obrad okrągłego stołu po stronie „Solidarności”, sekretarz stanu ds. sto­sunków międzynarodowych w Urzędzie Rady Ministrów (1991-1992), szef Kańeelarii Prezydenta RP (1991-1995).

________________________________________________________________________

po prostu blefem, a część rozwiązań jest znana w nauce światowej. Wiele placówek naukowych ze środków państwowych rozwija tzw. własne badania naukowe, niestanowiące podstawowego zapotrzebowania gospodarki narodowej z perspektywą szybkiego wykorzystania, np. Zakład Biologii Wód w Krakowie prowadzi badania potoków gór­skich, zamiast podjąć badania ścieków i zanieczyszczeń Wisły w regionie krakowskim z uwzględnieniem wpływu kombinatu Huty im. Lenina na zanieczyszczenie tej rzeki.

Od czasu wprowadzenia stanu wojennego prezes PAN – prof. Al[eksander] Gieysztor utrzymuje rozległe i ożywione kontakty m.in. z rodzinami osób aresztowanych i interno­wanych i uchodzi w tym środowisku za obrońcę ich interesów. Al[eksander] Gieysztor, tkwiąc bezpośrednio w opozycji politycznej, przejmuje inicjatywy tego środowiska, pre­zentując je jako pozytywne – pozorowane działania PAN.

W tych warunkach, szczegól­nie w placówkach nauk społecznych PAN i UW, powstał sojusz kadry o poglądach dog­matycznych, rewizjonistycznych i związanych z nimi skorumpowanych karierowiczów. Funkcjonowanie powyższego sojuszu jest zręcznie sterowane przez wytrawnych graczy politycznych, wśród których wymieniany jest prof. Afndrzej] Werblan. W środowisku naukowym od dłuższego czasu trwa ostra walka polityczna. Kapitulaństwo i ugodowość niektórych partyjnych środowisk naukowych, głównie w PAN (łnstytut Historii, Filo­zofii i Socjologii, Badań Literackich, Podstawowych Problemów Techniki czy Chemii Fizycznej) i uniwersytetach (Uniwersytet Warszawski, Jagielloński, Łódzki czy Wroc­ławski), z antykomunizmem i rewizjonizmem sprzyjało powstawaniu i umacnianiu się wpływów opozycji antysocjalistycznej.

Aktualna działalność polityczno-organizacyjna organizacji partyjnych, względnie jej brak, jak np. KZ PZPR przy PAN, KZ PZPR przy MNSzWiT oraz w bardzo wielu placówkach naukowych, głównie nauk społeczno-politycznych, zmierza do utrwalenia negatywnych procesów w rozwoju sytuacji społeczno-politycznej.

W celu przezwyciężenia kryzysu w organizacjach partyjnych niezbędny jest pro­gram, w tym m.in. w zakresie ostrej walki politycznej.

Struktura organizacyjna i obsada personalna stanowisk kierowniczych centralnej administracji PAN, w szkołach wyższych oraz placówkach naukowych, szczególnie z dyscyplin ideologicznych i społeczno-politycznych, wywołuje bardzo poważne za­strzeżenia. Utrudnia ona, a nawet niejednokrotnie uniemożliwia realizację polityki partii w warunkach stanu wojennego.

Przykładem błędnej polityki w tym zakresie może być powierzenie funkcji prezesa PAN prof. Aleksandrowi] Gieysztorowi oraz utrzymywa­nie 15 wiceministrów, 12 generalnych dyrektorów itp. Średnio około 10-15% pracowni­ków naukowych PAN zatrudnionych jest na dwóch etatach, podobnie jak prezes PAN na stanowisku dyrektora Zamku Królewskiego. Zdecydowana większość placówek PAN zatrudnia pracowników w różnych miastach, np. w Krakowie, Wrocławiu, Gdańsku, Szczecinie itp.

W zasadzie wszyscy członkowie rzeczywiści i korespondenci PAN po ukończeniu 70. roku życia i przejściu na emeryturę do śmierci posiadają zawartą umowę zlecenie na kwotę 2 tyś. złotych w macierzystej placówce, np. prof. J[an] Kielanowski w Instytucie Fizjologii i Żywienia Zwierząt PAN.

Aktualna sytuację społeczno-polityczną charakteryzują m.in. następujące przykłady:

-w miesiącu styczniu br. dr Ryszard Herczyński oraz prof. Wł[adysław] Fiszdon wysunęli inicjatywę opracowania dokumentu w imieniu Polskiej Akademii Nauk do prezesa Rady Ministrów – W[ojciecha] Jaruzelskiego na temat zjawisk kryzysowych, przebudowy życia społecznego i wyprowadzenia kraju na drogę rozwoju. Do opraco­wania dokumentu zostali dodatkowo włączeni: prof. W[acław] Gajewski, Z[ofia] Kie-lan-Jaworowskas Wl[adysław] Kunicki-Goldfinger t St[efan] Morawski. Dokument był wielokrotnie korygowany na posiedzeniach wąskiego Prezydium PAN. Ostateczne jego brzmienie zmierza do utrzymania stanu posiadania bez jakichkolwiek zmian organiza­cyjnych, strukturalnych, czy też personalnych. Uważają oni projekt ustawy o Polskiej Akademii Nauk jako doskonały (samorządność, niezależność, wybór władz, państwo jedynie przydziela środki materialne).

Autorzy dokumentu za wszelką cenę dążą, żeby materiał do W[ojciecha] Jaruzelskiego został przekazany przed Plenum KC PZPR i mógł stanowić wyraz zewnętrzny aktywnego uczestnictwa PAN w przemianach społecznych w Polsce. Jest to jaskrawy przykład działalności pozorowanej, obliczonej na efekt propa­gandowy, mający również na celu stępienie krytycznych wystąpień na plenum przeciw­ko anty socjalistycznej działalności grup opozycyjnych w PAN i UW;

– na początku miesiąca lutego br. odbyły się zebrania grupy 48 członków PZPR „kor­poracji” PAN (na ogólną liczbę 80), podczas których grupowy, prof. Jan Rychlewski, zaproponował projekty uchwał partyjnych. Ponieważ dokumenty posiadały charakter marksistowski i pozytywnie oceniały działalność WRON, zostały poddane ostrej krytyce. Wyłoniono następnie komisję, z przewodniczącym prof. K[azimierzem] Zielińskim oraz członkami St[efanem] Żółkiewskim, Wł[adyslawem] Markiewiczem, Jfózefem] Pajest-ką, M[irosławem] Mossakowskim, H[enrykiem] Chołajem3, którą kierował A[ndrzej] Werblan za pośrednictwem Wł[adysława] Markiewicza (większość członków komisji tego faktu nie zna).

Pracę komisji cechowała ostra wymiana poglądów. Projekt uchwały zaproponowany przez St[efana] Żółkiewskiego posiada wiele cech rewizjonistycznych (m.in. neguje po­trzebę wprowadzenia stanu wojennego – patrz załącznikb);

– w ostatnich dniach prof. Wł[adysław] Markiewicz zwrócił się do komisarza wo­jennego przy PAN gen. Dzipanowa4 w sprawie wyrażenia zgody na zorganizowanie panelowej dyskusji politycznej przed Plenum KC PZPR. Na uwagę zasługuje fakt, że Wł[adysław] Markiewicz nie posiadał sprecyzowanego programu oraz listy uczestników i w tych warunkach nie mógł uzyskać zgody na jej zorganizowanie;

-z innych inicjatyw na uwagę zasługuje projekt nowego „apelu” Władysława] Fiszdona i Stfefana] Kieniewicza (członkowie Prezydium PAN) w sprawie zniesienia stanu wojennego. Projekt apelu ma być zgłoszony w dniu 25 II br. na posiedzeniu Pre­zydium PAN;

  • w dniu 4 II br. dyrektor Instytutu Badań Literackich prof. R[yszard] Górski wystą­pił z wnioskiem do sekretarza naukowego PAN prof. Zfdzisława] Kaczmarka w sprawie przyznania etatu docenta J[anowi] J[ózefowi] Lipskiemu. Z podobnym wnioskiem do
  • ______________________________________________________________

b Załącznik nie jest publikowany w tej edycji.

-‚ Henryk Chołaj (ur. 1927) – ekonomista, prof. nadzwyczajny od 1968 r., prof. zwyczajny od 1972 r., pracownik naukowy SGPiS/SGH od 1949 r., dyrektor Instytutu Ekonomii Politycznej SGPiS (1977-1979). Członek kore­spondent PAN od 1973 r., zastępca sekreatarza Wydziału I Nauk Społecznych PAN od 1972 r., zastępca sekretarza naukowego PAN od 1982 r., członek Prezydium PAN (1975-1980). Członek PZPR (1949-1990). 4 Rudolf Dzipanow (ur. 1921) – żołnierz LWP, historyk, gen. brygady od 1966 r., przewodniczący Komisji Historycznej Zarządu Głównego /BoWiD, pełnomocnik – komisarz Komitetu Obrony Kraju w PAN (13 Xli 1981 — 25 VII 1983), pełnomocnik ministra obrony narodowej przy Prezydium PAN.

___________________________________________________________________

sekretarza naukowego PAN w dniu 8 II br. wystąpił dyrektor Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN prof. J. [Ignacy] Malecki o przyznanie docenta R[yszardowi] Herczyńskiemu. W tym też okresie Instytut Historyczny PAN zgłosił do Wydziału Nauk Społecznych i Biura Współpracy Naukowej z Zagranicą wniosek o wyjazd za granicę J[erzego] Jedlickiego, celem wzięcia udziału w Światowym Kongresie Historycznym w Budapeszcie. Osobom zwolnionym z Instytutu Planowania i Rządowego Centrum Informacyjnego Komisji Planowania po wprowadzeniu stanu wojennego zaproponowa­na została praca naukowa w Instytucie Nauk Ekonomicznych PAN, w którym funkcję wicedyrektora pełni prof. A[ndrzej] Trzeciakowski5 – zdecydowany przeciwnik socjali­stycznych stosunków społecznych, były osobisty konsultant L[echa] Wałęsy.

Powyższe inicjatywy konsekwentnie zmierzają do otoczenia szczególną opieką osób i środowisk zaangażowanych w walkę przeciwko socjalistycznym stosunkom społecz­nym w Polsce. Zmierzają one również do zaabsorbowania władz politycznych i admini­stracyjnych sprawami, które nie sprzyjają normalizacji stosunków społecznych.

Wnioski

system nauki polskiej wymaga znacznych reform. Potencjał naukowy winien słu­żyć nauce oraz interesom państwa i społeczeństwa.

W Polskiej Akademii Nauk wska­zane jest rozdzielenie organizacyjne części korporacyjnej PAN (Zgromadzenie Ogólne, wydziały, komitety i towarzystwa naukowe) od części naukowo-badawczej. Centrum Badań Naukowych zajmowałoby się zarządzaniem placówkami naukowymi zgodnie i interesem państwa polskiego, jak np. na Węgrzech i we Francji;

w środowisku naukowym niezbędne jest natychmiastowe przystąpienie do weryfi­kacji kadr i zmiany programów badawczych oraz metod ich finansowania;

-wskazanym jest powołanie komisji rządowej, która przy udziale organizacji partyj­nych oceni działalność PAN i sformułuje wnioski w zakresie uczestnictwa PAN w roz­woju społeczno-gospodarczym Polskic.

_______________________________________________________

Źródło: AIPN, 0236/454, t. 4, k. 194-198, mps.

‚ Poniżej brak autora, podpisów.

5 Witold Andrzej Trzeciakowski (1926-2004) – ekonomista, prof. nadzwyczajny od 1971 r., prof. zwyczajny od 1978 r., pracownik naukowy UL (1969-1980), Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN (1981-1989). Ekspert „Solidarności”, członek Prymasowskiej Rady Społecznej (l 981 -l 984), minister w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, przewodniczący Rady Ekonomicznej (1989-1990).

Źródło: Spętana Akademia. Polska Akademia Nauk w dokumentach władz PRL. Materiały Służby Bezpieczeństwa (1967–1987), tom 1. Wybór, wstęp i opracowanie Patryk Pleskot, Tadeusz Paweł Rutkowski, Warszawa 2009,.Wydawnictwo: IPN

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: