Inwigilacja prof. Aleksandra Gieysztora – operacja „Sas” u schyłku PRL

 

Inwigilacja prof. Aleksandra Gieysztora

– operacja „Sas’ u schyłku PRL 

1987 luty 4, Warszawa – Analiza Wydziału III Departamentu III MSW sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt. „Sas” dotyczącej prof. Aleksandra Gieysztora, tajne 

Analiza sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt[onim] „Sas” (nr rejestracyjny] 71546) dot[yczącej] prof. A[lcksandra] Gieysztora

Sprawa operacyjnego sprawdzenia krypt. „Sas” (nr rej. 71546) została wszczęta w dniu 17 maja 1982 r. przeciwko:

prof. Gieysztor Aleksander, s[yn] Aleksandra i Barbary, ur. 17 VII 1916 r., obywatelstwo polskie, żonaty, prezes PAN i dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie, bezpartyjny, zam. Warszawa, ul. Wilcza 8 m. 20.

Wyżej wymieniony po ukończeniu szkoły średniej w 1933 r. rozpoczął naukę w Gimnazjum im. Ludwika Lorentza (ojca prof. St[anislawa] Lorentza – b[yłego] dyr[ektora] Muzeum Narodowego). Następnie studiował w Uniwersytecie Warszawskim, uzyskując mgr filozofii z zakresu historii. Po ukończeniu studiów w 1937 r. uzyskał stypendium rządu francuskiego, pracując w bibliotece w Paryżu.

W czasie okupacji A[leksander] G[ieysztor] prowadzi tajne nauczanie typu średniego. W tym okresie wiąże się z konspiracyjną działalnością polityczną, początkowo jako członek Biura Informacyjno-Prasowego przy Delegaturze Rządu Emigracyjnego. Następnie zostaje Szefem Wydziału Propagandy BIP • Komendy Głównej AK1.

Od lipca 1945 r. A[leksander] G[ieysztor] zatrudniony jest jako adiunkt w Państwowym Instytucie Historii Sztuki i Inwentaryzacji Zabytków, a od l listopada 1945 r. zatrudniony jest w Uniwersytecie Warszawskim. Od 1953 r. pracuje w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk.

Prof. A[leksander] Gieysztor w latach sześćdziesiątych związał się z naukowym środowiskiem reprezentującym postawy rewizjonistyczne, a często wręcz syjonistyczne – wywodzące się głównie z dyscyplin historycznych UW i humanistycznych placówek naukowych PAN. Mając poparcie tych środowisk, uzyskuje kolejne tytuły naukowe mimo miernego dorobku naukowego (popierany przez prof. prof. Kienicwicza, Żółkiewskiego, Kemulę, Labudę i innych).

W roku 1981 A[leksander] G[ieysztor] wchodzi w skład tzw. grupy zamkowej, której celem było m.in. przygotowanie i przeprowadzenie wyborów do władz PAN. W wyniku przeprowadzonych manipulacji członków grupy wymieniony został wytypowany na stanowisko prezesa PAN, a następnie na Zgromadzeniu Ogólnym został powołany na stanowisko prezesa PAN.

Pełniąc funkcję prezesa PAN, A[leksandcr] G[ieysztor] składał podpisy pod petycjami kierowanymi do władz PRL – a m.in. w miesiącu wrześniu br. był inicjatorem petycji 26 naukowców z UW dot[yczącej] ustawy zaostrzającej regulamin studiów. Petycja była obliczona na wywołanie różnych form protestów w środowisku studenckim po rozpo­częciu roku akademickiego 1983/1984.

Powodem wszczęcia sprawy na wyżej wymienionego były następujące okolicz­ności:

1. Utrzymywanie częstych kontaktów z przedstawicielami dyplomatycznymi Amba­sady USA w Warszawie – Zerolisem i Hovardem – wydalonymi w 1982 r. z terenu PRL za prowadzenie działalności szpiegowskiej;

2. Utrzymywanie szeregu kontaktów z placówkami dyplomatycznymi państw kapi­talistycznych (wizyty, przyjęcia, spotkania itp.), szczególnie z terenu Anglii, Francji, Włoch – nieumotywowanymi względami naukowymi;

3. Podejmowanie prób interwencji w sprawie zwolnienia z internowania:

– dr. R[yszarda] Herczyńskiego – aresztowanego pod zarzutem przekazywania dyplomatom amerykańskim materiałów i opracowań godzących w bezpieczeństwo i porządek PRL;

-prof. K[lemensa] Szaniawskiego – współautora tzw. kodeksu moralnego naukowca;

– prof. W[ładysława] Kunickiego-Goldfingera i prof. W[acława] Gajewskiego – inicjatorów szeregu różnych wrogich działań antysocjalistycznych w środowisku naukowym;

– doc. B[ronisława] Geremka – działacza b[yłego] NSZZ „Solidarność”. W tym celu kontaktował się z żoną wymienionego, udzielając jej porad i sposobu postępowania;

– przyjmował również na osobiste widzenie żonę internowanego K[arola] Modzelewskiego;

-jako prezes PAN stwierdził, że większość czasu spędzał będzie na terenie Zamku Królewskiego – gdyż na terenie PKiN obawia się inwigilacji Służby Bezpieczeństwa;

– ustalono, że w dniu 9 lipca 1981 r. o godz. 23.00 figurant umówił się (w języku francuskim) na spotkanie z ob. Rossi Jacek2, ur. 10 X 1909 r. (em. prof. UW), byłym agentem wywiadu francuskiego.

Ponadto figurant przyjmował w pomieszczeniach Zamku Królewskiego szereg przedstawicieli placówek dyplomatycznych państw kapitalistycznych. I tak ustalono, że składali mu wizyty przedstawiciele ambasad: Szwecji, Holandii i W[ielkiej] Brytanii. Sam figurant przebywał b[ardzo] często w ambasadach Szwecji i Włoch. Odnotowano również szereg wizyt dziennikarzy zachodnich, jak np. K[rzysztofa] Bobińskiego z BBC l TV włoskiej.

Dotychczasowe rozpoznanie działalności figuranta potwierdziło jego szerokie kontakty z cudzoziemcami z krajów kapitalistycznych. Niemniej nie uzyskano informacji dotyczących treści prowadzonych rozmów przez Aleksandra] G[ieysztora], pomimo wykorzystania techniki operacyjnej (PT) w miejscu zamieszkania oraz „PP” na terenie Zamku Królewskiego. Ustalono natomiast, że figurant przeprowadzał szereg rozmów z cudzoziemcami w różnych pomieszczeniach zamku.

Tym samym na obecnym etapie sprawdzenia nie uzyskano materiałów potwierdzających prowadzenie przez figuranta wrogiej działalności (niemożność wykorzystania PP) o negatywnym wydźwięku politycznym.

Podczas wyborów do władz PAN w grudniu 1986 r. został wybrany członkiem Pre­zydium PAN, ponadto wchodzi w skład warszawskiego PRON, nadal jest dyrektorem Zamku Królewskiego w Warszawie.

Biorąc powyższe pod uwagę, wnioskuję o zakończenie sprawy operacyjnego spraw­dzenia krypt. „Sas” i złożenie jej w Archiwum Biura „C” MSW.

Będzie on jednak kontrolowany okresowo w ramach prowadzonej sprawy obiekto­wej „Antyk”a.

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III Departamentu] III MSW

Ppłk L[ech] Słoma11

Źródło: AIPN, 0222/555, k. 389-392. mps. 

2 Jacques Rossi (Franciszek Heyman, Jacek Rossi, 1909—2004) —językoznawca, pracownik naukowy Wydziału Filologii Obcych UW (1964-1977), autor książek opisujących łagry. Członek KPP (1926-1937), wieziony w ZSRR (1937-1956), wrócił do Polski w 1961 r., w 1979 r. wyemigrował, osiedlając się w 1985 r. we Francji, gdzie został naturalizowany w 1990 r. 

Źródło: Spętana Akademia. Polska Akademia Nauk w dokumentach władz PRL. Materiały Służby Bezpieczeństwa (1967–1987), tom 1. Wybór, wstęp i opracowanie Patryk Pleskot, Tadeusz Paweł Rutkowski, Warszawa 2009,.Wydawnictwo: IPN , 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: