Tropienie naukowców negatywnie oddziaływających na studentów

Tropienie naukowców negatywnie oddziaływających na studentów

(przykład Uniwersytetu Śląskiego  w okresie stanu wojennego)

Na podstawie nominacji ministerialnej z 29 maja 1982 r. z dniem l czerwca stanowisko rektora objął prof. Sędzimir Maciej Klimaszewski9*. Sekretariat KW PZPR w Katowicach udzielił mu rekomendacji na to sta­nowisko 31 maja 1982 r., a jednocześnie zaaprobował „propozycję w spra­wie przeprowadzania weryfikacji kadry kierowniczej uczelni województwa katowickiego” i wyznaczył sekretarzy KW do kierownictw komisji we­ryfikacyjnych w uczelniach województwa katowickiego. Ponadto polecił dokonać spisu naukowców od stopnia doktora wzwyż, którzy ukończyli studia w ZSRR, i „rozpatrzyć możliwość podjęcia przez nich pracy dydak­tyczno-naukowej na wyższych uczelniach oraz w instytutach naukowo-badawczych”59.

Kolejnym zadaniem nowego rektora miał się stać powszech­ny przegląd i ocena nauczycieli akademickich, którego przeprowadzenie w dniach 14 maja-30 czerwca 1982 r. nakazywało zarządzenie ministra nauki, szkolnictwa wyższego i techniki. Powszechny sprzeciw środowiska naukowego w całym kraju wzbudziło to, że przeglądu miały dokonywać specjalne komisje, nie zaś ciała kolegialne uczelni100.

Komisje weryfikacyjne na szczeblu wydziałów rozpoczęły prace na US w czerwcu 1982 r. Ich gorliwość w tropieniu naukowców negatywnie od­działywających na studentów była różna. Na przykład na WFil do zwol­nienia z pracy zakwalifikowano takich 20, na WPiA zaś żadnego, mimo że wielu jego pracowników czynnie zaangażowało się po stronie „Solidarno­ści”, a kilku zostało internowanych. Te swoiste „listy proskrypcyjne” komi­sji wydziałowych weryfikowała później komisja uczelniana101.

Weryfikacja kadr okazała się smutną kartą w historii uczelni. Prace nad nią ukończono w czerwcu, nowy I sekretarz KU PZPR doc, Kazi­mierz Szymiczek102 mógł więc przedstawić wyniki plenum KU PZPR UŚ 7 lipca 1982 r.

Komisję uczelnianą rozpatrującą wnioski komisji wy­działowych tworzyli: rektor prof. Klimaszewski, prof. Aleksander Jachowicz, prof. Maksymilian Pazdan, doc. Jerzy Szydłowski, płk Werszler, doc. Szymiczek (reprezentant KU PZPR UŚ) i przedstawiciele Woje­wódzkiego Komitetu Obrony: sekretarz KW PZPR w Katowicach Jan Zieliński oraz Zygmunt Lebda-Wyborny z Wydziału Nauki i Oświaty KW (a także Werszler, będący jednocześnie reprezentantem Senatu uczelni).

Okresowo pojawiał się przedstawiciel ministerstwa, ale „jego udział był bierny i nie do końca”. Posiedzenie komisji odbyło się 16 czerwca. Zaaprobowano wówczas ok. 80 decyzji o zwolnieniu z pracy, nie wliczając 25 spraw o charakterze „rotacyjnym”, których komisja nie rozpatrywała. Jak stwierdził Szymiczek: „Motywacja wypowiedzeń z pracy jest dwojaka. W znacznej większości tych wypowiedzeń motywacją jest słaby rozwój naukowy (ok. 60 zwolnień), jednak w ok. 20 przypadkach jest motywacją negatywny wpływ wychowawczy na studentów”.

Dalej wyjaśniał: „Spośród tych osób, które są zaliczane do opozycji politycznej, wnioski o zwolnienie zostały sformułowane wszędzie tam, gdzie komisja stwierdzała rzeczywiste oddziaływanie tych osób na środowisko studenckie. Natomiast powstrzymała się od tego tam, gdzie działalność tych osób ograniczała się do grup pracowniczych”.

Komisja zaakceptowała wszystkie wnioski komisji wydziałowych dotyczące zwolnienia z powodu słabego rozwoju naukowego. Ponadto samodzielnie podjęła decyzję dotyczącą zwolnienia 10 adiunktów (rzekomo z tego samego powodu). W przypadku części osób wywierających zły wpływ na studentów zastosowano rozmowę ostrzegawczą z rektorem, który miał im przekazać negatywną ocenę i odebrać deklarację „właściwego wypełniania obowiązków nauczyciela akademickiego”.

Jak stwierdził doc. Szymiczek, wnioski o zwolnienia rozłożyły się nierównomiernie. Najwięcej, bo aż 30, sformułowano ich na WFil, na WNS – 17, na WMFCh – 10, na pozostałych wydziałach liczba ta nie przekraczała 4. Szymiczek przekazał plenum, że egzekutywa KU PZPR UŚ oceniła prace komisji wysoko, podobnie jak polityczną odpowiedzialność rektora, i powierzyła organizacji PZPR Katowice – KU PZPR US, Komitet Uczelniany PZPR UŚ 15, Pismo Leszka Ogiegły do Plenum KU PZPR UŚ, Katowice, 29 V 1982 r., k- 180; ibidem. Protokół nadzwyczajnego ple­narnego posiedzenia KU PZPR UŚ 31 V i 2 VI 1982 r., k. 186-S92; A- Drogoń, Życie społeczne i polityczne Uczelni…, s. 252). partyjnej obowiązek „czynnego wsparcia tych decyzji poprzez akcję wy­aśniającą na terenie uczelni”103.

Z powodu „negatywnego oddziaływania wychowawczego na studentów” lub podobnych przesłanek zwolniono mgr Mirosławę Błaszczak, dr Wandę Poniatowską-Grochalską, dr. Jana Danielskiego, dr. Wojciecha Stasińskiego, dr. Jerzego Świecę, dr. Bogdana Kopańskiego, mgr. Wiesława Szmigiela, dr. Edwarda Sołtysa (zmieniono mu wprawdzie warunki wypowiedzenia, ale w ankiecie kwalifikacyjnej pozostał zapis o „dezintegrowaniu” środowiska) – pracowników WNS, mgr. Wojciecha Ligęzę, dr. Stanisława Gawlińskiego (w ankiecie kwalifikacyjnej figuruje zapis o „negatywnej postawie”), mgr. Jerzego Ilga (podobny zapis w ankiecie), dr. Leonarda Neugera (zapis w ankiecie: „ekstremalny działacz »Solidarności«”) z WFil, dr. Sławomira Bugajskiego (rektor w notatce stwierdził, że chodziło o „negatywne oddzia­ływanie na studentów”) z WMFiCh, dr. Łukasza Plesnara z WRTV (w ankie­cie znajduje się zapis o „negatywnym oddziaływaniu”).

Wobec niektórych aktywistów „Solidarności” posłużono się formułą o zwolnieniu „na skutek braku dalszego postępu w rozwoju naukowym” lub podobną, mimo że przyczyna była ewidentnie polityczna. Do nich należeli dr Ewa Sowa i mgr Piotr Kalinowski z WNS, mgr Michał Jaworski z WMFCh oraz mgr Krzysztof Wrześniewski i mgr Piotr Rajski z WRTVI<M.

Wprawdzie większości prac nad typowaniem naukowców „negatywnie oddziaływających wychowawczo” dokonała uczelnia we własnym zakresie, jednak co najmniej w kilku przypadkach posłużyła się opiniami sfor­mułowanymi przez SB i przekazanymi przez tę instytucję rektorowi105.

Najwięcej wniosków zalecających zwolnienie z pracy z powodu „ne­gatywnego oddziaływania na studentów” powstało na WNS. Należy jed­nak podkreślić, że jego dziekan – prof. Jan Kantyka – znalazł się wówczas pod silną presją KW PZPR. Na posiedzeniu egzekutywy katowickiego KW 13 maja 1982 r. zalecono m.in., by Wojewódzka Komisja Kontroli Partyjnej ostrzegła go „w związku z niewłaściwą postawą, jaką zajmuje”. Ponadto sekretarz KW, pracownik UŚ prof. Witold Nawrocki, miał „przeprowa­dzić rozmowy ostrzegawcze ze studentami oraz dokonać rozeznania wśród kadry naukowej, zwłaszcza na Wydziale Nauk Politycznych [właśc. Spo­łecznych]”106.

Nie bacząc na naciski władzy partyjnej, Komisja ds. oceny nauczycieli akademickich na WNS 3 czerwca zdecydowała, że wnioski o rozwiązanie umowy o pracę sformułuje wobec 13 naukowców, z których pięciu spełniało kryteria osób prezentujących „negatywną postawę społeczno-polityczną” (przy czym postulowano, by dwie z nich „przenieść do innej placówki badawczej” – zapewne SIN)107. Komisja uczelniana uzupełniła listę wydziałową o kolejnych pięciu pracowników, znanych z antysystemowego zaangażowania10*. W ten sposób spełniła oczekiwania zwierzchniej instancji partyjnej.

Mimo to egzekutywa KW zgłosiła 24 czerwca poważne pretensje pod adresem kierownictwa, naukowców i studentów WNS. Postanowiła doko­nać oceny postaw kierownictwa i członków PZPR na WNS w czasie we­ryfikacji kadr i ukarać za naruszenie uchwał VII Plenum KC w sprawie struktur poziomych. Ponadto miała zostać przeprowadzona „rzetelna” we­ryfikacja kadry i ocena postaw studentów, Wydział Nauki i Oświaty KW zaś zobowiązano do przedstawienia wniosków „w sprawie poprawy sytua­cji politycznej lub zasadności funkcjonowania Wydziału”109.

Pozornie sprawę weryfikacji zamknięto, gdy 30 września skończył się zwolnionym okres wypowiedzenia (ale niektórzy spośród nich zaskarżyli de­cyzję rektora, co skończyło się przewlekłym postępowaniem sądowym)110.

5 października 1982 r. doc. Szymiczek podzielił się z egzekutywą wnioska­mi z narady pierwszych sekretarzy komitetów uczelnianych PZPR, która odbyła się w KC PZPR 24 września. Rozpatrywano na niej także zagad­nienie weryfikacji kadr. Omówił je prof. Eugeniusz Duraczyński.

Z przed­stawionych przez niego danych wynikało, że na 87 uczelniach wyższych w Polsce przeglądowi poddano ok. 55 tyś. nauczycieli akademickich. Na podstawie decyzji kadrowych 1400 osób zwolniono, w tym 90 proc. w ra­mach rotacji; tylko 140 decyzji miało inny charakter, mimo że „założenia były przede wszystkim takie, by oceniać równolegle osiągnięcia zawodowe i postawy obywatelskie nauczycieli akademickich”,..

——–

fragmenty tekstu : Adam Dziuba, Mariusz Mrzyk
Represje stanu wojennego wobec naukowców Uniwersytetu Śląskiego

z:

Stłamszona nauka?

Inwigilacja środowisk akademickich i naukowych przez aparat bezpieczeństwa

w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku,

pod red. Piotra Franaszka, Warszawa 2010,

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: