Łysenkizm -‚nauka’ członków partii komunistycznych pod lupą IPN

Łysenkizm IPN

Piotr Kohler (red.)

Studia nad łysenkizmem w polskiej biologii. Materiały z konferencji

Wydawnictwo: Instytut Pamięci Narodowej, IPN
Rok wydania: 2013

Piotr Kohler

Instytut Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków

Wstęp

Mianem łysenkizmu określa się ogół pseudonaukowych teorii i poglądów, których autorem był Trofim Denisowicz Łysenko (1898-1976). Przez zwolenników łysenkizm określany był jako „nowa biologia” lub „twórczy darwinizm radziecki”.

Jeszcze przed II wojną światową popularność tego kierunku przekroczyła granice ZSRR. W niektórych krajach, np. w Japonii, znany był już od końca lat trzydziestych XX w. Po sierpniowej sesji Wszechzwiązkowej Akademii Nauk Rolniczych im. Włodzimierza Iljicza Lenina (w 1948 r.) ci spośród zachodnich biologów, którzy byli członkami partii komunistycznych w swoich krajach, opowiedzieli się za łysenkizmem. W Wielkiej Brytanii przedstawicielem tego nurtu był m.in. John Haldane, we Francji – m.in. Marcel Prenant, a w Belgii byli to Jean Brachet czy Paul Brien. Jednym z bardziej znanych zwolenników Łysenki na Zachodzie był brytyjski laureat Nagrody Nobla, dramaturg George Bernard Shaw. Na początku lat pięćdziesiątych XX w. we Francji, w Wielkiej Brytanii, Belgii, Argentynie czy Japonii powstawały towarzystwa miczurinistów. Do szczególnie aktywnych należało Association francaise des amis de Mitchourine (1950-1963).

Zjawisko łysenkizmu w nauce jest obecnie intensywnie badane. Badania te koncentrowały się jak dotąd głównie na Związku Radzieckim. „Nowa biologia” w pozostałych europejskich krajach Bloku Wschodniego nic budziła dotychczas większego zainteresowania wśród zachodnich historyków nauki. Być może wynika to głównie z przekonania, że historia łysenkizmu była wszędzie jednakowa, więc jego dzieje w krajach innych niż ZSRR nie są warte uwagi.

Wśród państw, w których za przykładem ZSRR wprowadzono łysenkizm, znalazła się Polska. Kierunek ten był oficjalnie propagowany w naukach biologicznych, rolniczych i medycznych w latach 1948-1956. W Polsce, pomimo poparcia partii komunistycznej, stosunkowo szybko został porzucony, inne były tu metody wprowadzania łysenkizmu niż w ZSRR, inny przebieg jego kariery, a upadek znacznie wcześniejszy niż tam. Z tego względu przypadek Polski, jako szerzej nieznany i kontrastywny w stosunku do przypadku radzieckiego, wart jest uwagi.

Czasy łysenkizmu są częścią okresu stalinowskiego w polskiej historii (mniej więcej 1947-1956), okresu charakteryzującego się terrorem, wszechwładzą aparatu przymusu, pokazowymi procesami politycznymi oraz m. in. ideologizacją nauki na niespotykaną wcześniej skalę. Zaskakujące jest to, że niektóre z innowacji okresu łysenkowskiego powróciły w obecnych czasach, np. model studiowania 3 + 2 (3 lata licencjat i 2 lata studia magisterskie), ocenianie przez studentów nauczycieli akademickich czy sposób uzyskiwania habilitacji……

Piotr Kohler: Wstęp

Piotr Kohler:
Zarys historii łysenkizmu w ZSRR

Piotr Kohler:
Łysenkizm w Polsce na tle ówczesnej sytuacji politycznej

Piotr Kohler:
Polska botanika łysenkowska

Agata Strządała:
„Nowa biologia” a zoologia. Rola Włodzimierza Michajłowa w propagowaniu „nowej biologii” w Polsce

Leszek Kuźnicki:
Dyskusja nad łysenkizmem w „Po Prostu” (18 grudnia 1955-17 kwietnia 1956) jako sprzeciw wobec politycznej indoktrynacji nauki

William deJong-Lambert:
Further Thoughts on “Lysenkoism”, and the Polish Case in Particular

Piotr Kohler:
O trudnościach metodologicznych w badaniach nad łysenkizmem w polskiej nauce i o trudnościach w akceptacji rezultatów takich badań…..

Teodor Marchlewski – rektor UJ, sławił geniusz naukowy Stalina i propagował łysenkizm

baner-czlowiek-nauki4

Teodor Marchlewski w Wikipedii 

Teodor Marchlewski (ur. 12 lipca 1899, zm. 27 stycznia 1962) – biolog genetyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 19481956 rektor tej uczelni. Jego ojcem był Leon Marchlewski, bratem Marceli Marchlewski, a stryjem Julian Marchlewski.

———–

Patron szkoły profesor Teodor Marchlewski ( zespół Szkół w Trzcinicy) 

Teodor Edward Józef Marchlewski urodził się 12 lipca 1899 roku w Manchesterze (Wielka Brytania), a zmarł 27 stycznia 1962 roku w Krakowie.

Po ukończeniu w 1919 roku szkoły w Krakowie rozpoczął Teodor Marchlewski studia na Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Filozoficznym oraz Studium Rolnym. Stopień doktora filozofii uzyskał w 1922 roku. Dzięki uzyskanym stypendiom wyjechał na dalsze studia na Uniwersytecie w Edynburgu, w Utrechcie i w Kopenhadze. Po powrocie do kraju został asystentem w Katedrze Hodowli Zwierząt na Wydziale Rolniczym UJ, gdzie w 1927 roku habilitował się, a już w 1934 roku uzyskał tytuł profesora. Dziekanem Wydziału Rolniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego został wybrany na lata 1938/1939 i 1939/1940.

W 1927 roku ożenił się z Ewą Kępianką, chemiczką, asystentką w Zakładzie Chemii Lekarskiej UJ. Miał jedną córkę – Annę, która podzieliła zainteresowania przyrodnicze Ojca i obecnie jest profesorem na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

 

W sierpniu 1939 roku uczestniczył w VII Kongresie Genetyki w Edynburgu i – pomimo obywatelstwa brytyjskiego – z końcem sierpnia 1939 roku wrócił do Polski, uważając, że w chwili zagrożenia jego miejsce jest w kraju. Aresztowany wraz z innymi profesorami Uniwersytetu Jagielońskiego przez gestapo w listopadzie 1939 roku i wywieziony do Sachsenhausen-Oranienburg, wrócił po kilku miesiącach ze zrujnowanym zdrowiem do tego stopnia, że do końca życia był częściowo sparaliżowany.

Pomimo ograniczonej ruchliwości, natychmiast po opuszczeniu przez Niemców Krakowa, włączył się aktywnie w organizację badań i dydaktyki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Równocześnie rozpoczynął organizację Instytutu Zootechniki, w którym od momentu jego powstania (rok 1950) aż do 1957 roku pełnił funkcję dyrektora. Pomysł stworzenia niezależnej jednostki poświeconej badaniom biologii i hodowli zwierząt gospodarskich powstał podczas pobytu w Anglii, gdzie tego typu placówki stanowiły pomost pomiędzy pracą badawczą a praktyką.

Po przekształceniu Wydziału Rolniczego w Wyższą Szkołę Rolniczą Marchlewski pozostał na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UJ kierując do końca życia Zakładem Genetyki i Ewolucjonizmu. Przez cały czas służył macierzystej uczelni: w 1947 roku został wybrany prorektorem a następnie przez 8 lat akademickich (1948 – 1956) pełnił funkcję rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego….Pomimo pozycji jaką zajmował w społeczności akademickiej z racji pełnionych funkcji był człowiekiem bardzo bezpośrednim, jego poczucie humoru ułatwiało mu kontakt z młodzieżą, której nie tylko przekazywał wiedzę, ale starał się pomóc w trudnych życiowych sytuacjach.

Profesor Marchlewski był czynnym członkiem Polskiej Akademii Umiejętności w latach 1949 – 1952, a do 1952 roku członkiem Polskiej Akademii Nauk. Jego wrodzony entuzjazm i chęć dzielenia się wiedzą spowodowały, że pomimo choroby działał w licznych towarzystwach naukowych. Był członkiem honorowym Związku Hodowców Drobnego Inwentarza, sędzią i wieloletnim przewodniczącym Rady Naukowej Związku Kynologicznego w Krakowie, prezesem Krakowskiego Klubu Konnej Jazdy. Aktywność profesora Marchlewskiego znalazła uznanie w formie najwyższych odznaczeń przyznanych przez te stowarzyszenia; były one dla niego równie cenne, jak uznanie ze strony władz państwowych.

———–

Jarosław Szarek – Ośrodki życia intelektualnego krakowskiej opozycji 1945-1989

W 1949 roku w 70. rocznicę urodzin Józefa Stalina, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego Teodor Marchlewski wysłał jubilatowi list, w którym podkreślał “w miejsce tez dotychczasowej burżuazyjnej nauki, głoszącej apolityczność i obiektywizm, a w istocie swej wrogiej ludowi i postępowi, powstaje w naszym kraju i zdążających do socjalizmu demokracjach ludowych nauka nowa – nauka związana z ludem i będąca wyrazem myśli i dążeń klasy robotniczej.”

55 lat temu zmarł Stalin 

Wprost, 2008-03-04

Z kolei w „Trybunie Ludu” rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego prof. Teodor Marchlewski stwierdzał: Geniusz Stalina opromieniał naukę, uskrzydlił ją, wytyczył jej nowe szlaki rozwoju. Nieoceniony jest wkład towarzysza Stalina w rozwój ekonomii, językoznawstwa, biologii, fizjologii, fizyki i innych dziedzin nauki. Wnikliwe studiowanie Jego dzieł pomoże nauce w rozwiązaniu trudnych problemów”.

———————-

Burzliwe dzieje gruszek na wierzbie

Gazeta Wyborcza – 01/08/1998

Teorie Łysenki próbowali w Krakowie propagować, z marnym zresztą skutkiem, Stanisław Skowron i bardzo dobry przedwojenny genetyk Teodor Marchlewski, rektor UJ, bratanek wielkiego biochemika Leona Marchlewskiego, a także rewolucjonisty Juliana.

———

Stopka K., Banach A.K, Dybiec J., 2002 – Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego

skanuj0062